کتاب علم النفس از دیدگاه دانشمندان اسلامی، دکتر مرتضی پیری

• روانشناسی (وزارت علوم)

کتاب علم‌النفس از دیدگاه دانشمندان اسلامی را می‌توان یکی از آثار مهم در حوزه روان‌شناسی فلسفی و اسلامی دانست؛ اثری که تلاش می‌کند میراث فکری حکیمان مسلمان را درباره ماهیت نفس، قوای انسانی و رابطه روح و بدن با زبانی روشن و منسجم گردآوری و تحلیل کند. علم‌النفس در سنت اسلامی، برخلاف روان‌شناسی مدرن که عمدتاً بر رفتار، تجربه‌ زیسته و فرآیندهای مغزی تمرکز دارد، دانشی است که ریشه در فلسفه و معرفت‌شناسی دارد.

فیلسوفان مسلمان، نفس انسان را نه صرفاً یک سازوکار زیستی یا روانی، بلکه حقیقتی مجرد، دارای مراتب و برخوردار از استعداد کمال‌یابی می‌دانند. این کتاب نیز با تکیه بر همین محور، دیدگاه‌های نام‌آورانی چون فارابی، ابن‌سینا، سهروردی و ملاصدرا را بررسی کرده و تلاش می‌کند تفاوت‌ها و اشتراک‌های نظری آنان را در قالبی قابل فهم برای خواننده امروز ارائه دهد.

یکی از بخش‌های برجسته کتاب، بررسی مفهوم «نفس ناطقه» در حکمت مشایی است؛ جایی که ابن‌سینا نفس را جوهری مستقل، باقی و غیرمادی معرفی می‌کند که پیش از پیدایش بدن وجود ندارد اما پس از پیدایش بدن، هویت مستقل خود را کسب کرده و از آن جداشدنی است. از دید ابن‌سینا، قوای ادراکی انسان شامل حواس ظاهری، حواس باطنی، قوه خیال، واهمه و حافظه، همگی در خدمت نفس‌اند و نفس به‌عنوان جوهر مجرد، این قوا را اداره می‌کند. کتاب با زبانی روان، تفاوت میان «ادراک حسی»، «ادراک خیالی» و «ادراک عقلی» را توضیح می‌دهد و نشان می‌دهد که چگونه این مراتب، مسیر رشد معرفتی انسان را ترسیم می‌کنند.

در ادامه، نویسنده به حکمت اشراقی سهروردی می‌پردازد؛ دیدگاهی که در آن نفس، موجودی نورانی تلقی می‌شود. در فلسفه اشراق، شناخت نه فقط نتیجه استدلال، بلکه حاصل «اشراق» و «حضور» است. کتاب به‌خوبی نشان می‌دهد که چگونه این نگاه، افق تازه‌ای برای فهم تجربه‌های شهودی، دریافت‌های درونی و حالات روحانی می‌گشاید. همچنین رابطه میان نور، ادراک حضوری و هویت نفس به‌طور دقیق واکاوی می‌شود.

از مباحث مهم کتاب علم النفس از دیدگاه دانشمندان اسلامی، شرح دیدگاه ملاصدرا در حکمت متعالیه است. صدرا با طرح نظریه «حرکت جوهری» و «تجرد نفس»، تصویری پویا از انسان ارائه می‌دهد. در نگاه او، نفس در آغاز پیدایش خود وابسته به بدن است، اما با حرکت تکاملی و تجردی خویش، به مراتب بالاتری از وجود دست می‌یابد. این نگرش، تلفیقی از فلسفه مشاء، اشراق و آموزه‌های عرفانی است و کتاب توانسته است آن را با دقت و نظم مطلوب شرح دهد.

از ارزش‌های مهم کتاب، پیوندی است که میان نظریات کلاسیک و مسائل روان‌شناختی امروز برقرار می‌کند. نویسنده می‌کوشد نشان دهد که بسیاری از پرسش‌های معاصر درباره هویت انسان، ادراک، انگیزش، کمال و معنای زندگی، ریشه در همان مباحث علم‌النفس دارند. از این رو، خواننده علاوه بر برخورداری از یک منبع تاریخی و فلسفی، با دیدگاهی کاربردی نیز مواجه می‌شود.

در مجموع، کتاب علم النفس از دیدگاه دانشمندان اسلامی دکتر مرتضی پیری یک مرجع جامع و قابل اعتماد برای دانشجویان روان‌شناسی، فلسفه، الهیات و علاقه‌مندان به مباحث نفس‌شناسی اسلامی است؛ اثری که می‌تواند پلی میان سنت فکری گذشته و نیازهای فکری انسان امروز ایجاد کند.

برای بازدید و تهیه کتاب بانک تست علم النفس از دیدگاه دانشمندان اسلامی از صادق خدامرادی کلیک نمایید.