کتاب روانشناسی فیزیولوژیک، انگیزش و هیجان مرتضی پیری

• روانشناسی (وزارت علوم و وزارت بهداشت)

کتاب روان‌شناسی فیزیولوژیک، انگیزش و هیجان تألیف دکتر مرتضی پیری یکی از منابع جامع و ساختارمند برای شناخت بنیادهای زیستی رفتار انسان و درک فرایندهای انگیزشی و هیجانی است. این کتاب با رویکردی علمی و به‌روز، تلاش می‌کند رابطه میان بدن، مغز و رفتار را تبیین کند و نشان دهد که چگونه ساختارهای عصبی، هورمونی و فیزیولوژیک بر تجربه‌های روان‌شناختی و رفتارهای روزمره انسان تأثیر می‌گذارند.

کتاب با نثری روشن و آموزشی نوشته شده و همین ویژگی آن را به مرجعی مناسب برای دانشجویان روان‌شناسی، علوم تربیتی، مشاوره و حتی علاقه‌مندان به علوم اعصاب رفتاری تبدیل کرده است.

در بخش روان‌شناسی فیزیولوژیک، کتاب به معرفی ساختار دستگاه عصبی، سیستم‌های حسی و حرکتی و سازوکارهای مغزی مرتبط با ادراک، پردازش اطلاعات و واکنش‌های رفتاری می‌پردازد. نویسنده تلاش کرده است پیچیدگی‌های مباحث نوروفیزیولوژیک را با ارجاع به مثال‌های علمی و کاربردی ساده‌سازی کند تا خواننده بتواند پیوند میان فعالیت‌های نورونی و رفتار آشکار را بهتر درک نماید. توضیح فرایند انتقال پیام عصبی، عملکرد نوروترانسمیترها، پلاستیسیته عصبی، نقش ساختارهای مغزی همچون هیپوکامپ، آمیگدالا، تالاموس و هیپوتالاموس از جمله مباحث مهم این بخش است؛ مباحثی که زیربنای فهم رفتارهای انگیزشی و هیجانی محسوب می‌شوند.

بخش انگیزش کتاب یکی از جذاب‌ترین فصل‌ها برای دانشجویان است. در اینجا نویسنده به بررسی نظریه‌های کلاسیک و نوین انگیزش می‌پردازد؛ از نظریه‌های غریزه و تغییرات زیستی گرفته تا دیدگاه‌های شناختی، اجتماعی و انسان‌گرایانه. نکته ارزشمند کتاب، ارتباطی است که میان بنیان‌های فیزیولوژیک انگیزش و نظریه‌های رفتاری برقرار می‌کند. برای مثال، نقش سیستم پاداش مغز، دوپامین و مدارهای نورونی در رفتارهای هدفمند و لذت‌جویانه به‌صورت دقیق توضیح داده شده است. همچنین مباحثی مانند انگیزش پیشرفت، انگیزش اجتماعی، نیازهای روان‌شناختی و تفاوت‌های فردی در ساخت انگیزشی رفتار مورد تحلیل قرار گرفته است.

در بخش هیجان، کتاب روانشناسی فیزیولوژیک، انگیزش و هیجان مرتضی پیری، وارد بررسی دقیق سازوکارهای زیستی و شناختی هیجان می‌شود. نویسنده ضمن مرور نظریه‌های کلاسیک مانند جیمز–لانگه، کنن–بارد و دو عاملی شاخ‌تر–سینگر، رویکردهای جدیدتر مانند نظریه پردازش مغزی هیجان، نقش آمیگدالا در پردازش تهدید، و تأثیر سیستم عصبی خودمختار در واکنش‌های هیجانی را تشریح می‌کند. کتاب نشان می‌دهد که هیجان یک فرایند چندبعدی است که شامل مؤلفه‌های جسمانی، شناختی و رفتاری می‌شود و هر سه مؤلفه تحت تأثیر سیستم‌های عصبی و هورمونی قرار دارند. بحث درباره استرس، سازوکارهای مقابله‌ای، تنظیم هیجان و نقش پیش‌پیشانی در کنترل واکنش‌های هیجانی نیز از نقاط قوت این اثر است.

از ویژگی‌های برجسته کتاب روانشناسی فیزیولوژیک، نگاه تلفیقی آن است؛ به این معنا که به‌جای ارائه مباحث نظری جدا از هم، سه حوزه روان‌شناسی فیزیولوژیک، انگیزش و هیجان را به‌صورت یک منظومه واحد معرفی می‌کند. خواننده درک می‌کند که انگیزش بدون فهم سازوکارهای فیزیولوژیک و هیجان بدون شناخت فعالیت‌های عصبی قابل فهم نیست. تصاویر تشریحی، نمودارهای مغزی، مثال‌های تجربی و پژوهش‌های جدید، مطالعه کتاب را لذت‌بخش‌تر و قابل فهم‌تر کرده‌اند.

در مجموع، کتاب روانشناسی فیزیولوژیک، انگیزش و هیجان یک مرجع قابل اعتماد و کاربردی برای تمام کسانی است که می‌خواهند رفتار انسان را از منظر زیستی و روان‌شناختی بشناسند. این کتاب نه‌تنها برای دوره‌های دانشگاهی مناسب است بلکه برای علاقه‌مندان به علوم رفتاری نیز منبعی ارزشمند و قابل اتکا به شمار می‌رود.